މިސާލަކަށް، ޔޫރަޕުގެ ޓުއާ އޮޕަރޭޓަރަކު ޑިސެމްބަރު މަހު ރާއްޖޭގައި ހޭދަކުރާ ޗުއްޓީއެއް ވަކި އަގެއްގައި ކަސްޓަމަރަކަށް ވިއްކައިފިއެވެ. ރިސޯޓުން ވަނީ އެ ފަރާތުގެ ނެޓް ރޭޓް ކަށަވަރުކޮށްދީފައެވެ. ފްލައިޓްތައް ބުކްކުރެވި، ކަސްޓަމަރު ވެސް ފައިސާ ދައްކައި ނިންމައިފިއެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ވިއްކުންތެރިންނަށް އަސަރުކުރާ ގޮތަށް ޓެކުހުގެ ގަވާއިދަކަށް ބަދަލު އަތުވެއްޖެއެވެ. މި ހާލަތުގައި، ޓުއާ އޮޕަރޭޓަރަށް ކަސްޓަމަރުގެ އިންވޮއިސް އަލުން ބަދަލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ހޮޓަލުން ކުރިން އެއްބަސްވި އަގު އަލުން ބަދަލުކުރާނެ ކަމަކަށް ވެސް ނުބެލެވޭނެއެވެ. ދެ ފަރާތުން ވެސް ބޭނުންވަނީ ކަސްޓަމަރަށް އެއްބަސްވި ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމަށެވެ. އެހެންކަމުން، އަސްލު އެއްބަސްވުމުގައި ހިމަނާފައި ނުވާ މިފަދަ ކުއްލި ޚަރަދަކާ ހަވާލުވާނީ ކާކު ހެއްޔެވެ؟ އެއަށްވުރެ ވެސް މުހިންމީ، ކުރިއަށް އޮތް އެއްބަސްވުންތަކުގައި މިފަދަ މައްސަލަތައް ތަކުރާރުވިޔަނުދީ ހުއްޓުވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ވިއްކާ އަގު ބަދަލުނުކުރެވޭ ގޮތަށް ކަނޑައެޅިފައި އޮތް ނަމަވެސް، ޚަރަދުތައް އުފުލިގެންދާ ހާލަތްތައް

ފަތުރުވެރިކަމުގެ ޕެކޭޖުތައް އާންމުކޮށް ތައްޔާރުކުރަނީ ޚިދުމަތް ލިބިގަތުމުގެ އެތައް މަހެއް ކުރިންނެވެ. ހުރުމާއި، ދަތުރުފަތުރާއި، އެކިއެކި ހަރަކާތްތަކަށް އެއްބަސްވަނީ ތަފާތު ފައިސާއިން، އެކި ތާރީޚުތަކުގައި ފައިސާ ދައްކާ ގޮތަށް، އަދި ތަފާތު ޓެކްސް އުސޫލުތަކުގެ ދަށުންނެވެ. ފަތުރުވެރިޔާ ފައިސާ ދެއްކުމާއެކު، ވިއްކި އަގު ބަދަލުނުކުރެވޭ ގޮތަށް ހަމަޖެހިގެންދެއެވެ. ނަމަވެސް، ޚިދުމަތްދޭ ފަރާތްތަކަށް ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދުތަކަށް ބަދަލު އައުމުގެ ފުރުސަތު އޮވެއެވެ. އިޤްތިޞާދީ މާހިރުން މިއަށް ކިޔަނީ "އިމްކޮމްޕްލީޓް ކޮންޓްރެކްޓިންގ" އެވެ. މާނައަކީ، ކުރިމަތިވެދާނެ ކޮންމެ ހާލަތެއް އެއްވެސް އެއްބަސްވުމެއްގައި ދުރާލައި ފުރިހަމައަށް ހިމަނައި ނުނިންމޭނެ ކަމެވެ.

މިކަމުގައި ގާނޫނީ ގޮތުން ޓެކްސް ދައްކަންޖެހޭ ފަރާތާއި، އޭގެ އިޤްތިޞާދީ ބުރަ އުފުލަންޖެހޭ ފަރާތް ވަކިކޮށް ދެނެގަންނަން ޖެހެއެވެ. ފައިސާ ދައްކަންޖެހޭނީ ކާކުކަން ގާނޫނުން ކަނޑައެޅި ނަމަވެސް، އެ ޚަރަދުގެ އަސްލު ބުރަ އުފުލާނީ ކާކުކަން ނިންމަނީ ވާދަވެރިކަމާއި، ވިޔަފާރީގެ އެއްބަސްވުންތަކާއި، ކަސްޓަމަރުންގެ އިޚްތިޔާރުތަކުގެ މައްޗަށެވެ. ވަކި އަގެއްގައި ޚިދުމަތް ދިނުމަށް އެއްބަސްވެފައިވާ ވިއްކުންތެރިޔަކަށް ފުރަތަމަ މަރުހަލާގައި މި ޚަރަދު އަމިއްލައަށް އުފުލަން ޖެހިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، ކުރިއަށް އޮތް ބުކިންގތަކަށް ބަލާއިރު، އެފަރާތުން އަގުތައް މުރާޖާކުރުމާއި، ފައިދާގެ މިންވަރު ކުޑަކުރުން ނުވަތަ އިސްތިހާރުކުރާ މަންޒިލްތައް ބަދަލުކުރުން ފަދަ ފިޔަވަޅުތައް އެޅުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

މިކަމުގެ މިސާލެއް ދިވެހިރާއްޖޭގެ މިހާރުގެ ހާލަތުން ފެންނަން އެބައޮތެވެ. 31 އޯގަސްޓް 2026 ގައި ތަސްދީޤުކުރި ގާނޫނެއްގެ ދަށުން، 1 އޮކްޓޫބަރުން ފެށިގެން ރާއްޖެއިން ބޭރުގެ ވަކި އޮންލައިން ވިއްކުންތެރިންގެ މައްޗަށް ޓޫރިޒަމް ޖީއެސްޓީ (ޓީޖީއެސްޓީ) ދެއްކުން ލާޒިމުކުރިއެވެ. ނަމަވެސް، އެ މާއްދާތައް އުވާލައި، އެ އުސޫލުގެ ދަށުން ނެގި ޓެކްސް އަނބުރާ ދެއްކުމަށް ސަރުކާރުން ހުށަހެޅި ބިލެއް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން 26 އޮކްޓޫބަރުގައި ވަނީ ބަލައިގެންފައެވެ. އެ ބިލު އޮތީ ކޮމިޓީ މަރުހަލާގައެވެ. ބިލެއް އުވާލަން ހުށަހެޅުމަކީ ގާނޫނަކަށް ވުމެއް ނޫނެވެ. އަދި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ދާއިރާގެ ޖީއެސްޓީ ރޭޓްގެ ގޮތުގައި އޮތީ 17 އިންސައްތައެވެ.

ކުޑަ އަދަދެއްގެ ސަބަބުން ވިޔަފާރީގެ ބޮޑެތި ނިންމުންތަކަށް އަސަރުކުރާ ސަބަބު

ބޭރުގެ މެދުވެރިއަކު ވިއްކާ 3،000 ޑޮލަރުގެ ޗުއްޓީ ޕެކޭޖަކަށް ބައްލަވާށެވެ. ރާއްޖޭގެ ޚިދުމަތްދޭ ފަރާތްތަކަށް 2،700 ޑޮލަރު ދައްކަންޖެހޭނަމަ، ހިންގުމުގެ ޚަރަދު ކެނޑުމުގެ ކުރިން މެދުވެރިޔާއަށް ލިބޭ ޖުމްލަ ފައިދާއަކީ (ގްރޮސް ސްޕްރެޑް) 300 ޑޮލަރެވެ. މި 300 ޑޮލަރުން 17 އިންސައްތައިގެ ޓެކުހެއް ނަގާނަމަ، ދައްކަންޖެހޭނީ މުޅި ޕެކޭޖުގެ 17 އިންސައްތައެއް ނޫނެވެ. ދައްކަންޖެހޭނީ 51 ޑޮލަރެވެ.

މި 51 ޑޮލަރު އަމިއްލައަށް އުފުލަން ޖެހިއްޖެނަމަ، މެދުވެރިޔާގެ ޖުމްލަ ފައިދާއިން 17 އިންސައްތަ އުނިވެގެންދާނެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، މީގެ މާނައަކީ ރިސޯޓަށް ލިބޭ އާމްދަނީން އެ މިންވަރު މަދުވުމެއް ނޫނެވެ. ޓެކްސް ދައްކަންޖެހޭ އަސްލު މިންވަރު ބިނާވާނީ އަމަލުކުރާ ގާނޫނަށާއި މުއާމަލާތް ހިނގާ ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ. މިއީ ވިޔަފާރީގެ ގޮތުން ކުރިމަތިވެދާނެ އަސަރު ދައްކުވައިދޭ މިސާލެކެވެ. މިއީ ޓެކްސް ދައްކަންޖެހޭ މިންވަރު ކަނޑައެޅުމެއް ނޫނެވެ.

ކަސްޓަމަރުން ދައްކާ ފައިސާއާއި ވިޔަފާރިއަށް ސާފުކޮށް ލިބޭ އާމްދަނީގެ ތަފާތު ކުރިން ދިރާސާކޮށްފައިވާ ގޮތުން، ބަލައިގަންނަ ފައިސާއާއި ޚަރަދުކުރަން ލިބޭ ފައިސާ ވަކިން ދެނެގަތުމަކީ ކޮންމެހެން މުހިންމު ކަމެކެވެ. އަދި ފައިދާވާނެ ގޮތަށް ޓޫރިޒަމް ޕެކޭޖުތައް އެކުލަވައިލުމާ ގުޅޭގޮތުން ލިޔެފައިވާ މަޒުމޫނުގައި މި ހިސާބުތައް އެކި ސަޕްލަޔަރުންނާ ގުޅުވައިގެން ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އެހެންނަމަވެސް، ވިއްކާ އަގު ކަނޑައަޅައި ނިމުމަށްފަހު ކުރިމަތިވާ ކުއްލި މާލީ ބުރައަކަށް މި ދެ ދިރާސާއިން ވެސް ސީދާ ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ.

ޓެކްސް ދައްކަން ޖެހުމުގެ ކުރިން ވެސް، ހާލަތު ސާފުނުވުމުގެ ސަބަބުން ޚަރަދުތަކެއް ހިނގައެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ލިބޭނެ ފައިދާއާމެދު ޔަޤީންކަމެއް ނެތް މެދުވެރިއަކު އިސްތިހާރުކުރުން ފަސްކުރުމާއި، ކަށަވަރުކޮށްފައިވާ ކޮޓަރީގެ އަދަދު މަދުކުރުން ނުވަތަ އިތުރު ލުއިތައް ލިބޭ އެއްބަސްވުންތަކަކަށް އެދުން ފަދަ ކަންކަން ކުރުމަކީ އެކަށީގެންވާ ވިޔަފާރީގެ ރައްދުތަކެކެވެ. މިއީ ރާއްޖޭގެ ގާނޫނަށް ގެނައި އިސްލާހުގެ ސަބަބުން ސީދާ ފެނިފައިވާ ނަތީޖާތަކެއް ނޫނެވެ.

އޮންލައިން ޓްރެވަލް އެޖެންޓުންގެ (އޯޓީއޭ) ކޮމިޝަންތަކުން ހޮޓާތަކަށް އެންމެ އެދެވޭ ފައިދާ ހޯދިދާނެ ގޮތުގެ ދިރާސާއިން އެނގޭ ގޮތުގައި، ޑިސްޓްރިބިއުޝަން ޕާޓްނަރުން ވަޒަންކުރަންވާނީ އެ ފަރާތްތަކުން އުފައްދައިދޭ އިތުރު ޑިމާންޑަށް ބަލައިގެންނެވެ. އެހެންކަމުން، ފައިދާހުރި މިފަދަ ވިޔަފާރި ގުޅުންތައް ބަލިކަށިވާ ފަދަ ސިޔާސަތެއް ތަންފީޒުކުރުމަކީ ހަމައެކަނި ހިސާބުތަކަށް އަންނަ ބަދަލަކަށްވުރެ ބޮޑެތި ނޭދެވޭ އަސަރުތަކެއް ކޮށްފާނެ ކަމެކެވެ.

ބަދަލުތަކަށް ތަންދޭ ފަދަ އެއްބަސްވުންތައް އެކުލަވައިލުން

ހަރުދަނާ އެއްބަސްވުމެއްގައި އަގުތައް ކަނޑައެޅުމުގައި ބަލާފައިވާ ޓެކުހުގެ މިންވަރުތަކާއި، ގާނޫނަށް ތަބާވުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާނެ ފަރާތާއި، އަންނަ ބަދަލުތައް ކަށަވަރުކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލުތައް ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރަންވާނެއެވެ. އަދި މިހާރު ކަށަވަރުވެފައިވާ ބުކިންގތަކާއި ކުރިއަށް އޮތް ވިއްކުންތައް ވަކިކޮށް، އަލުން ވާހަކަދައްކައި އަގު މުރާޖާކުރެވޭނެ ހާލަތްތައް ކަނޑައަޅަންވާނެއެވެ. މިފަދަ އެއްބަސްވުންތައް ގާނޫނީ ގޮތުން މުރާޖާކުރަން ޖެހޭނެއެވެ. އެއްބަސްވުމެއްގެ ދަށުން ދެވޭ ލުޔެއްގެ ސަބަބުން ގާނޫނީ ވާޖިބުތަކަކަށް ނުވަތަ ކަސްޓަމަރުންގެ ހައްޤުތަކަކަށް އުނިކަމެއް ނާދެވޭނެއެވެ.

މެނޭޖަރުން ބަލަންޖެހޭ މުހިންމު ކަންތައްތަކުގެ ތެރޭގައި ވަކި އަގެއްގައި ވިއްކަން ކަނޑައަޅާފައިވާ ކުރިއަށް އޮތް އާމްދަނީއާއި، ޕާޓްނަރުންގެ ސަބަބުން ކުރިމަތިވެދާނެ މާލީ ހިރާސްތަކާއި، ޓެކްސް ކެނޑުމަށްފަހު ލިބޭ ސާފު ފައިދާއާއި، ޝަކުވާ އުފެދިފައިވާ އިންވޮއިސްތަކުގެ އިތުރުން އަގުތައް ބަދަލުކުރުމަށް ހޭދަވާ ވަގުތު ހިމެނެއެވެ. "ދަ ކޮންފިޑެންސް ބޭންޑް" ގެ ވިސްނުން މިތަނުގައި ބޭނުންތެރިއެވެ. އެއީ ވަކި ސިޔާސަތެއް އިއުލާނުކުރުމާއެކު އެއީ ޔަޤީން ކަމެއް ކަމަށް ބެލުމުގެ ބަދަލުގައި، ނުކުމެދާނެ އެކި ނަތީޖާތަކަށް ދުރާލައި ޓެސްޓުކޮށް ތައްޔާރުވުމެވެ.

މުއާމަލާތްތައް ކުރުމުގައި ވެސް މި ހަމަތައް ހިފަހައްޓަންވާނެއެވެ. "ދަ ވެލިއު އޮފް އަ ކޮންސިސްޓެންޓް ޕްރޮމިސް" ގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ފަދައިން، ބުކިންގ ހަދާ ހުރިހާ ވަސީލަތްތަކަކުން ވެސް ކަސްޓަމަރުންނަށް ލިބެންވާނީ އިތުބާރުހުރި، ސައްހަ މައުލޫމާތެވެ. ޓެކްސް ނަގާނެ ގޮތަކާމެދު ވިޔަފާރީގެ އެތެރޭގައި އުފެދޭ ޚިޔާލުތަފާތުވުންތަކުގެ ސަބަބުން ކަސްޓަމަރުންނަށް ފުށުއަރާ އަގުތައް ފެނުމާއި، ސަބަބު ބަޔާންނުކޮށް އިތުރު ފީތައް ނެގުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެގެން ނުވާނެއެވެ.

އަލުން ޑިސެމްބަރު މަހުގެ ޗުއްޓީގެ މިސާލަށް ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. ކަސްޓަމަރަށް އޭނާ ގަތް ފުރިހަމަ ޚިދުމަތް ލިބެންވާނެއެވެ. އަދި ރިސޯޓާއި މެދުވެރިޔާއާ ދެމެދު އޮތް ޒިންމާތައް ހަމަޖައްސަންވާނީ ކަށަވަރުވެފައިވާ ގަވާއިދުތަކާއި ދެފަރާތުން އެއްބަސްވެފައިވާ އުސޫލުތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. މޮޅަށް އެކުލަވައިލާ އެއްބަސްވުމަކުން ގާނޫނަށް އަންނަ ހުރިހާ ބަދަލެއް ދުރާލައި ނުލަފާކުރެވުނު ނަމަވެސް، ކުއްލިއަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކާ މެދު އަމަލުކުރާނެ ގޮތް ސާފުކޮށް ބަޔާންކުރެވިދާނެއެވެ.

މީގެ އެންމެ ބޮޑު ފައިދާއަކީ ވިޔަފާރީގެ ދެމެހެއްޓެނިވިކަން ކަށަވަރުވުމެވެ. ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތް ބިނާވެފައިވަނީ ދަތުރުވެރިން އައުމުގެ އެތައް ދުވަހެއް ކުރިން އަގުތައް ކަނޑައެޅުމަށާއި، މާކެޓިންގ ޚަރަދުތައް ކުރުމަށާއި، ކޮޓަރިތައް ޚާއްސަކޮށް ބެހެއްޓުމަށެވެ. ހިރާސްތައް ހިއްސާކުރާނެ ސާފު އުސޫލުތަކެއް އޮތުމަކީ އެފަދަ ވައުދުތަކުގެ އިތުބާރު ބޮޑުވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން ސިޔާސަތުތަކަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ނުތަނަވަސްކަން އެއްކޮށް ފިލައިގެން ނުދިޔަ ނަމަވެސް، އެފަދަ ނުތަނަވަސްކަމެއްގެ ސަބަބުން ކާމިޔާބުކަމާއެކު ހިންގިދާނެ ޗުއްޓީ ދަތުރަކަށް ހުރަސްއެޅުމުން ރައްކާތެރިކޮށްދެއެވެ. އަދި ޖެހިގެން އަންނަ ސީޒަނަށް އިތުބާރާއެކު އިންވެސްޓްކުރުމުގެ ފުރުސަތު ފަތުރުވެރިކަމުގެ ވިޔަފާރިތަކަށް ފަހިކޮށްދެއެވެ.